Maakt Geld Gelukkig?

Om er maar gelijk met een cliché in te knallen gaat mijn eerste bericht over het gelukzaligmakende karakter van geld. Onlangs (2008 dus) sprak ik een goede vriendin op msn. Ze feliciteerde mij met mijn nieuwe baan en wenste me veel voorspoed toe, ook financiële voorspoed. Gelukkig was zij net als ik van mening dat geld per sé niet gelukkig kan maken, maar als consultant bij een internationaal bedrijf zit het qua salaris wel redelijk snor. Op dat moment moest ik denken aan de volgende spreuk:

Aan een andere filosoof werd gevraagd: “welke mens is gelukkig?” en hij antwoordde: “Hij, wiens verwachtingen voor het grootste gedeelte zijn uitgekomen.”

Wat zegt deze spreuk nou? De boodschap lijkt heel duidelijk als je er een wiskundige vergelijking van maakt: geluk is een functie van de uitkomst van je verwachtingen, geluk(G)= uitgekomen verwachtingen (u)- niet uitgekomen vewachtingen(v) (G= u-v). Hoe meer verwachtingen je hebt, hoe meer er uit moeten komen om echt gelukkig te zijn. Nu we deze eeuwenoude vergelijking hebben, kunnen we deze toepassen op ons dagelijkse leven. Het mag al duidelijk zijn dat grote verwachtingen veel arbeid vereisen om ze te realiseren. Ik wordt bijvoorbeeld gelukkig wanneer ik met vrienden ben. We moeten dan wel tijden op elkaar afstemmen en dergelijke en we moeten het herhalen om hetzelfde geluk er uit te halen, maar het is wel goed realiseerbaar. Ook geluk in de liefde gaat volgens dezelfde lijnen, je moet een partner vinden, tijd en moeite investeren, maar het leidt wel tot geluk. Anders is dat als een relatie tot andere verwachtingen leidt! Zo is een vriend van mij getrouwd, heeft een huis gekocht en is hartstikke gelukkig met zijn vrouw (nog steeds want ze zijn in blijde verwachting van hun eerste kind), maar tijd voor vrienden heeft hij niet meer zo veel. Het uit laten komen van de ene verwachting (al dan niet vrijwillig) heeft geleid tot een herwaardering van een andere verwachting, en dan is het de vraag wat tot meer geluk leidt. Drie en een half jaar later merk ik dat dit niet tot minder geluk hoeft te leiden, als je de verwachtingen heroverweegt en zelfs net zo veel of zelfs meer plezier haalt uit de tijd die je nog wel kunt delen. Dan nu de brug naar geld.

Bij het horen van het woord ‘geld’ denk ik altijd in de eerste plaats aan een uitspraak van ‘een andere filosoof’, de heer Vergeer, docent bedrijfseconomie aan de Universiteit Twente. Al tijdens het eerste college prijkte op het bord: “Geld is macht, en macht is het allermooiste wat er is.” Macht is verslavend want het geeft controle over de omgeving. En geld is een hele snelle weg daar naar toe. Geld geeft de mogelijkheid om zaken te kopen die we begeren: auto’s, sieraden, kleding, huizen, vakantie’s etc. Waarmee geld voor mij gelijk staat aan al het materialistische. Nu is de vraag of het doen uitkomen van deze begeertes, of wel verwachtingen, werkelijk gelukkig maakt. Want wanneer is de verwachting uitgekomen? Hoeveel geld is er nodig om de verwachting uit te laten komen? Want als ik mooie auto’s zou willen dan zal ik van een Ferrari F355 misschien wel gelukkig worden, maar als ik die auto kan veroorloven, waarom dan ook geen Lamborghini Murcielago, of een Spyker C8? Als ik een groot huis kan kopen dan zal ik altijd wel ergens een groter huis zien of nog meer ruimte willen voor een zwembad of iets dergelijks. Het laten uitkomen van de verwachting van ‘veel geld’ geeft alleen ‘geluk’ wanneer we het uitgeven aan luxe-goederen en het kunnen showen. Alleen Dagobert Duck ziet er gelukkig uit wanneer hij er in kan zwemmen.

Gelukkig zijn er ook andere dingen in het leven die wel gelukkig maken, zoals familie en vrienden waarmee een hechte band een intrinsieke gelukmakende waarde heeft. Of een baan waarin je je creativiteit kwijt kunt of werkelijk mensen mee kunt helpen. Ik denk ook echt dat deze mensen meer gelukkig zijn dan regelrechte carrieretijgers die geluk afmeten aan de lengte van de oprijlaan voor het huis en het aantal nullen voor de komma. Het leven zelf moet zingevend zijn en het moet niet zin worden gegeven door geld. Daarom kunnen we een voorbeeld nemen aan de mensen van St. Eustatius: zij zijn blij wanneer ze de dag tijdens het orkaanseizoen overleefd hebben. Eén orkaan en het kan zo voorbij zijn. Stress en haast zijn bijna redenen om naar de biecht te gaan, met een gezellige barbecue geven ze iedereen daarentegen veel warmte van binnen.

Het leven is niet in een wiskunige formule te vatten, en er is zoveel dat geluk definieert, maar deze eeuwenoude wijsheid voor ons bewaard gebleven dankzij Bar-Hebraeus geeft nog steeds stof tot nadenken. Dus laten we niet al te grote, zuiver materialistische, verwachtingen hebben in het leven en het geluk in de kleine dingen zoeken. Want als ik vandaag kan gaan rusten met een helder geweten, en weet dat ik en de mensen van wie ik houd gezond zijn, dan ben ik gelukkig. Of ik later veel geld heb zie ik dan wel.